weblog van het centrum voor coaching en counseling

'Willen helpen verhindert helpen'.

Inleiding
Hoezeer is helpen ingrijpen in het lot en de ziel van de ander? Hoe kun je een persoon, een organisatie die jouw advies, jouw hulp vraagt, echt verder helpen?
In dit artikeltje geef ik een systemische benadering van helpen: helpen krijgt hier de betekenis van: de ander volledig in zijn waarde laten.

Systemisch coachen en managen
Helpen is in de systemische benadering ‘teruggetrokken aanwezig zijn’. Dan komt er iets aan het licht, een inzicht voor de cliënt die daardoor verder kan. Deze zienswijze is niet alleen een goede leidraad in coaching maar ook in de rol van manager of organisatieadviseur. Het welzijn en de kwaliteit van professionals en medewerkers is het criterium voor succes van de gehele organisatie. In mijn rol als manager behoed ik mij ervoor te gaan helpen en ‘redden’.
Het succes van leidinggeven wordt bepaald door zichtbaarheid, er te zijn en faciliterend op te treden. Ik schep ruimte om vragen en problemen van de organisatie, medewerkers en teams, aan het licht te doen komen en geef aandacht aan het welzijn van het gehele organisatiesysteem.

Systemisch coachen
Systemisch coachen is je verbinden aan het hele systeem van de client. Alle personen en instanties die relevant zijn in het systeem van de cliënte komen in mijn blikveld als coach. De leidinggevende, collega’s, ook klanten en gebeurtenissen uit het verleden horen daarbij. Ook datgene dat mogelijk in het systeem van de cliënt, in de geschiedenis van de organisatie is buitengesloten of niet is gezien. Zonder dat ik als coach/counselor al deze elementen ken, verbind ik me met het hele systeem van mijn cliënte. Het is niet altijd eenvoudig om te zien waarmee de cliënt het moeilijk heeft en daar als coach niets aan te willen doen. (Teruggetrokken aanwezig zijn.) Medelijden is verdragen dat een ander lijdt. Instemmen met het lot van de ander en daarbij volledig aanwezig zijn. Zonder iets te willen veranderen, zonder te willen troosten, zonder het mooier of lelijker te maken. Juist dit geeft de cliënt waardigheid en kracht.

De manager als coach
De systemische invalshoek biedt veel perspectieven voor het coachend leidinggeven. Als manager richt ik mij op het kader waarbinnen mijn organisatie of afdeling functioneert. Een van mijn rollen is ondersteuning bieden aan medewerkers bij het vinden van hun plek in de organisatie. Een plek toegevoegde waarde heeft voor de medewerker maar ook positief uitstraalt op collega’s en klanten.

De uitdagingen voor de coach en de manager
Het is voor een coach/counselor én voor de manager die coacht, belangrijk om niet te zorgen. Je zult je bewust moeten zijn van de positie die je inneemt. Wil je helpen, dan is d ander (medewerker, cliënt) al gauw in de positie van ‘hulpeloze’ geplaatst. De ander plaatsen in de positie van hulpeloze verhindert haar of hem eigen oplossingen te vinden. Het risico bestaat dat een moeizame werkrelatie ontstaat zonder dynamiek. De manager in de positie van helper of ‘ouder’ verhindert medewerkers competenties aan te boren en zèlf met oplossingen te komen voor problemen. Een coach die de ouderpositie inneemt, loopt het risico in langdurige hulpverleningsrelaties verzeild te raken, zonder dat er ook maar iets verandert bij de cliënt. Onbewust maakt de coach/counselor zich ‘afhankelijk’ van zijn/haar cliënt.

Hoe kan ik als coach/counselor mij behoeden voor ‘helpen’?
Zodra ik merk dat een coachingsrelatie ‘moeizaam’ wordt en zodra ik als manager het gevoel krijg dat ik tegen de stroom op roei, zal ik me gaan afvragen in welke systemische positie ik me bevind tegenover mijn cliënt of de organisatie.
Ben ik baas, ouder, adviseur? Welke afspraken zijn gemaakt tussen mij en mijn cliënt, mijn medewerkers? Wat neem ik op mij? Doe ik iets dat hoort bij de verantwoordelijkheid van mijn cliënt? (of medewerker). Wil ik redden en helpen? Misschien ben ik te zeer verstrikt geraakt in de problemen van anderen en kom ik met allerlei oplossingen voor taken die ik zelf niet uitoefen.
Het is belangrijk dat ik mij afvraag met wie ik mij onbewust in het systeem van de cliënt of organisatie verbindt. Voor wie voel ik sympathie? Ik wil en zal alle posities van het systeem van de cliënte erkennen en respecteren. Dat kan alleen door aandacht te geven aan het hele systeem. Mijn betrokkenheid gaat dus naar alle posities in het systeem uit.

Het hele systeem in ogenschouw
Als systemisch coach houd je dus het hele systeem in ogenschouw. Mijn aandacht richt zich op wie er iets nodig heeft. (binnen dat systeem.) Je noemt dat ook wel systemische empathie; ofwel, meevoelen met het gehele systeem van de cliënt. Echter, zo dat de cliënte zich gewaardeerd en gezien voelt. Als coach sluit ik alle onderdelen van een systeem in mijn hart. Soms is dat moeilijk voor de cliënte die van de coach/counselor tegelijk exclusieve aandacht verwacht. Maar door mijn aandacht liefdevol naar het geheel te richten laat ik ook een liefdevolle houding zien naar mijn cliënt.
Aandacht voor het hele systeem kan alleen wanneer je je buiten het systeem plaatst. Door los te staan van het systeem kan ik betrokken zijn, maar heb ik geen oordeel over goed of kwaad. Groei betekent voor de cliënt de grenzen van zijn persoonlijk geweten overschrijden. Groei gaat meestal gepaard met gevoelens van schuld, veroorzaakt door los te laten van iets waar je lang loyaal aan was. Dit patroon is ook in organisaties zichtbaar. Verandering en groei binnen organisaties (en teams) kan meestal pas plaatsvinden wanneer van oude idealen en verworvenheden (vooral machtsposities) afscheid kan worden genomen. De meeste mensen herkennen hoe moeilijk het is om vertrouwde patronen los te laten en ruimte te geven aan groei. Afscheid nemen is daarom zo’n belangrijk thema voor organisaties, maar wordt heel vaak niet als belangrijk gezien.

De opstelling van de coach én manager is ook hier belangrijk. Gevoelens van goed en kwaad spelen hier in mee. In het geweten van mensen zijn diegenen ‘goed’ die dezelfde normen en waarden aanhangen. Niet goed of ‘slecht’ zijn diegenen die andere normen en waarden aanhangen. Kies ik voor ‘goed’ dan voel ik me onschuldig; laat ik me in met ‘slecht’ dan voel ik me schuldig.

Als coach of leidinggevende ga ik niet mee met gevoelens van goed en kwaad van de cliënt. Doe ik dat wel, dan verhinder ik verandering en groei. Ik stel me juist open voor alles dat binnen het systeem is en alles dat mogelijk werd uitgesloten. Systemisch coachen biedt de cliënt een ander beeld. Als iemand een andere innerlijke positie in een systeem inneemt verandert er veel. Er verandert veel op het niveau van identiteit, van waarden en opvattingen en op het niveau van handelen. Ook de coachingsrelatie verandert. Er is iets wezenlijks aan het licht gekomen. En, als coach heb ik mijn werk gedaan!

Labels: coachen, helpen, systemisch